اگر تازه والیبال را شروع کردهاید، احتمالاً میان نامهایی مثل پاسور، دریافتکننده، قطر پاسور و لیبرو سردرگم شدهاید. پستهای والیبال میگویند هر بازیکن بیشتر چه مسئولیتی دارد؛ اما شمارههای یک تا شش، جای بازیکنان در ترتیب چرخش را نشان میدهند. این دو موضوع به هم مربوطاند، ولی یکی نیستند.
در والیبال سالنی، هر تیم شش بازیکن داخل زمین دارد. در آرایش تخصصی رایج، نقشها شامل یک پاسور، دو دریافتکننده قدرتی، یک قطر پاسور و دو مدافع میانی است. لیبرو هم با جایگزینی یکی از بازیکنان عقب زمین وارد میشود؛ حضور او تعداد نفرات داخل زمین را به هفت نفر نمیرساند.
برای تجربه این همکاری در یک جمع ورزشی، در اپلیکیشن دوستیابی همنشین میتوانید برای پیدا کردن همبازی و شرکت در رویدادهای ورزشی اقدام کنید. برنامههای موجود و سطح بازیکنان را بررسی کنید تا انتخاب شما با تجربه و زمان آزادتان هماهنگ باشد.

پستهای والیبال در یک نگاه
جدول زیر یک تصویر اولیه از تقسیم کار در تیم میدهد. این مسئولیتها به معنی ممنوعبودن مهارتهای دیگر نیستند؛ مثلاً پاسور هم باید دریافت بلد باشد و مهاجم هم در دفاع زمین کمک میکند.
| پست | تعداد معمول در آرایش اصلی | مسئولیت پررنگتر |
|---|---|---|
| پاسور | یک نفر | آمادهکردن توپ مناسب برای حمله |
| دریافتکننده قدرتی | دو نفر | دریافت سرویس و حمله، معمولاً از سمت چپ |
| قطر پاسور | یک نفر | حمله و کمک به دفاع روی تور، معمولاً در سمت راست |
| مدافع میانی یا سرعتیزن | دو نفر | دفاع نزدیک مرکز تور و حملههای سریع |
| لیبرو | حداکثر یک نفر همزمان داخل زمین | دریافت و دفاع عقب زمین، با جایگزینی یک بازیکن عقب |
در جمعهای تازهکار ممکن است هنوز این تقسیم تخصصی اجرا نشود و همه به نوبت مسئول پاس یا دریافت باشند. بنابراین پیش از شروع بازی بپرسید تیم با پست ثابت بازی میکند یا مسئولیتها را سادهتر تقسیم کرده است.
۵ پست اصلی والیبال و کاری که هرکدام انجام میدهند
۱. پاسور؛ کسی که حمله را برای همتیمی آماده میکند
پاسور والیبال معمولاً تلاش میکند ضربه دوم تیم را بزند و توپ را در موقعیت مناسبی برای مهاجم قرار دهد. «پاس مناسب» فقط توپ بلند نیست؛ مهاجم باید بتواند در زمان درست به آن برسد و ضربه بزند. ارتفاع و فاصله توپ با توان و مسیر حرکت مهاجم هماهنگ میشود.
فرض کنید سرویس حریف به تیم شما رسیده و دریافتکننده توپ را بالا آورده است. پاسور مسیر توپ را دنبال میکند، خودش را به موقعیت مناسب میرساند و تصمیم میگیرد کدام همتیمی فرصت بهتری برای حمله دارد. اگر دریافت از تور دور شده باشد، انتخاب او با زمانی که توپ دقیقاً به محل مطلوب رسیده فرق میکند.
برای این نقش، دیدن وضعیت زمین، تصمیمگیری و گفتوگوی کوتاه با مهاجمان اهمیت دارد. در تمرین مبتدی، ابتدا کافی است بتوانید توپ قابلکنترلی برای همتیمی بفرستید. انتخابهای پیچیده تاکتیکی زمانی مفید میشوند که همین همکاری ساده قابلتکرار باشد.
اگر پاسور ضربه اول را زد چه میشود؟ یک همتیمی دیگر باید مسئولیت آمادهکردن توپ را بپذیرد. بهتر است پیش از بازی معلوم باشد چه کسی این کار را انجام میدهد؛ وگرنه دو نفر منتظر یکدیگر میمانند و توپ بیصاحب میشود.

۲. دریافتکننده قدرتی؛ پلی میان دریافت و حمله
دریافتکننده قدرتی که به آن مهاجم کناری هم گفته میشود، معمولاً هم در دریافت سرویس نقش مهمی دارد و هم از سمت چپ تور حمله میکند. «قدرتی» به این معنی نیست که تنها وظیفه او محکمزدن توپ است. دقت دریافت و توان ادامهدادن بازی با توپ نامناسب هم برای این پست مهماند.
یک موقعیت ساده را تصور کنید: سرویس به سمت شما میآید، توپ را برای پاسور بالا میفرستید و بلافاصله آماده مسیر حمله میشوید. اگر بعد از دریافت همانجا بمانید، ممکن است فرصت رسیدن به توپ بعدی را از دست بدهید. این رفتن از دریافت به حمله، بخش مهمی از کار شماست.
دو دریافتکننده در طول چرخش، مسئولیتهای یکسانی در یک نقطه ثابت ندارند. جای آنها در جلو یا عقب زمین عوض میشود، اما نقش تخصصیشان حفظ میشود. در شروع، بهتر است روی دریافت قابلکنترل، اعلام مالکیت توپ و زمان حرکت برای حمله تمرکز کنید.
اگر سرویس بین شما و بازیکن کناری فرود میآید، از قبل درباره محدوده مسئولیت صحبت کنید. صداکردن روشن و زودهنگام، از حرکت همزمان دو نفر یا عقبکشیدن هر دو جلوگیری میکند.
۳. قطر پاسور؛ مهاجمی که در چرخش مقابل پاسور قرار دارد
نام «قطر پاسور» از جای این بازیکن نسبت به پاسور در ترتیب چرخش میآید. منظور این نیست که او همیشه باید توپ را مورب بزند. این بازیکن معمولاً در حمله از سمت راست و در دفاع روی تور نقش پررنگی دارد.
در بسیاری از آرایشهای تخصصی، سهم قطر پاسور در دریافت سرویس از دریافتکنندههای قدرتی کمتر است تا برای حمله آماده بماند؛ اما این یک تقسیم تاکتیکی است، نه ممنوعیت دریافتکردن. شیوه بازی تیم میتواند مسئولیتها را تغییر دهد.
برای فهم نقش، تصور کنید پاسور توپ را به سمت راست میفرستد. قطر پاسور باید مسیر حرکتش را با زمان پاس هماهنگ کند. بعد از پایان حمله نیز کار او تمام نمیشود؛ اگر حریف توپ را برگرداند، باید برای دفاع بعدی آماده باشد.
قدرت ضربه به این پست کمک میکند، اما تنها معیار انتخاب نیست. زمانبندی پرش، دیدن دست مدافع و انتخاب جهت مناسب هم مهماند. در بازی تفریحی، بازیکنی که کنترل بهتری دارد ممکن است از کسی که صرفاً محکمتر میزند، همکاری مؤثرتری بسازد.
۴. مدافع میانی؛ آماده برای دفاع و حمله سریع
مدافع میانی، یا سرعتیزن، نزدیک بخش میانی تور فعالیت زیادی دارد. هنگام حمله حریف، حرکت پاسور و مهاجمان را دنبال میکند و برای دفاع روی تور به مرکز یا کنار میرود. بنابراین این پست فقط ایستادن وسط تور و بالاگرفتن دستها نیست.
در حمله هم ممکن است پاس کوتاهتر و سریعتری دریافت کند. هماهنگی با پاسور اهمیت زیادی دارد؛ اگر حرکت مهاجم و رسیدن توپ همزمان نباشند، صرفاً پرش بلند مشکل را حل نمیکند. برای مبتدیها بهتر است سرعت تمرین پایین باشد تا این هماهنگی شکل بگیرد.
مثلاً در یک تمرین ساده، پاسور از قبل اعلام میکند توپ را به میانی میدهد. هدف نخست، رسیدن هر دو نفر به زمان مشترک است. بعد از قابلتکرارشدن حرکت، میتوان انتخابهای بیشتری به تمرین اضافه کرد.
در تیمهای تخصصی، لیبرو اغلب در عقب زمین جای مدافع میانی را میگیرد. این کار به معنی خروج دائمی میانی از بازی نیست؛ جایگزینی براساس موقعیت چرخش و مقررات انجام میشود.
۵. لیبرو؛ متخصص دریافت و دفاع عقب زمین
لیبرو را معمولاً از لباس متفاوتش میشناسید. او برای تقویت دریافت و دفاع عقب زمین وارد میشود و جای یکی از بازیکنان عقب را میگیرد. لیبرو بازیکن آزاد از همه قوانین نیست؛ مسئولیت و محدودیتهای مشخصی دارد.
طبق مقررات والیبال سالنی FIVB، لیبرو حق سرویسزدن، دفاع روی تور یا اقدام به دفاع روی تور ندارد. همچنین نمیتواند حملهای را کامل کند که هنگام ضربه، تمام توپ بالاتر از لبه بالایی تور باشد. ممکن است در برخی رقابتها مقررات متفاوتی اجرا شود، بنابراین قانون همان مسابقه را ملاک قرار دهید.
نکته دیگری هم به پاس او مربوط است: اگر لیبرو از منطقه جلو با پنجه بالای سر پاس بدهد، همتیمی نمیتواند آن توپ را وقتی تمامش بالاتر از تور است بهصورت حمله کامل کند. برای تازهکارها، دیدن این موقعیت در تمرین از حفظکردن جمله قانون روشنتر است.
این پست به خواندن مسیر توپ و ارتباط روشن با دیگر دریافتکنندهها نیاز دارد. قد کوتاهتر بهتنهایی کسی را لیبرو نمیکند؛ همانطور که قد بلندتر مانع یادگیری دریافت و دفاع زمین نیست.

۶ منطقه زمین والیبال؛ شمارهها چه میگویند؟
اگر در زمین خودتان رو به تور بایستید، ردیف جلو از راست به چپ منطقههای دو، سه و چهار است. ردیف عقب از راست به چپ منطقههای یک، شش و پنج قرار دارد. منطقه یک همان عقبِ راست است؛ بازیکنی که نوبت سرویس دارد، از محدوده سرویس پشت خط انتهایی سرویس میزند.
| منطقه | جای آن از دید بازیکن رو به تور |
|---|---|
| ۱ | عقب راست |
| ۲ | جلو راست |
| ۳ | جلو وسط |
| ۴ | جلو چپ |
| ۵ | عقب چپ |
| ۶ | عقب وسط |
این شمارهها نام پست نیستند. برای مثال، «منطقه سه» لزوماً به معنی «بازیکن میانی» نیست. پاسور هم در جریان چرخش از موقعیتهای مختلف عبور میکند، ولی همچنان پاسور تیم باقی میماند.
چرخش چه زمانی اتفاق میافتد و چرا پست عوض نمیشود؟
وقتی تیم دریافتکننده امتیاز میگیرد و حق سرویس را به دست میآورد، بازیکنان یک موقعیت در جهت عقربههای ساعت میچرخند؛ بازیکن منطقه دو به یک میرود و نوبت سرویس میگیرد. اگر تیمی که سرویس میزند دوباره امتیاز بگیرد، به همین دلیل چرخش تازهای انجام نمیدهد.
بعد از شروع سرویس، بازیکنان میتوانند برای انجام مسئولیتشان جابهجا شوند، اما جلو یا عقببودن آنها در ترتیب چرخش همچنان برای محدودیت حمله و دفاع اهمیت دارد. رفتن یک بازیکن عقب به نزدیکی تور، او را خودبهخود بازیکن جلو نمیکند.
در مقررات ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۸ FIVB، تیم دریافتکننده هنگام ضربه سرویس باید ترتیب جایگیری را رعایت کند؛ بازیکنان تیم سرویسزن در جایگیری آزادی بیشتری دارند. این آزادی، ترتیب نوبت سرویس یا مسئولیت جلو و عقب زمین را حذف نمیکند. برای بازی دوستانه، پیش از شروع روشن کنید کدام قواعد را اجرا میکنید.
برای شروع، کدام پست والیبال مناسب شماست؟
اگر هنوز در دریافت و ارسال توپ ثبات ندارید، لازم نیست همین حالا یک پست قطعی انتخاب کنید. ابتدا چند جلسه مهارتهای پایه را تمرین کنید و نقشهای مختلف را تجربه کنید. آموزش والیبال برای مبتدیان کمک میکند دریافت، پاس و سرویس را پیش از تقسیم تخصصی کار بشناسید.
- به کاری که از آن لذت میبرید توجه کنید: آمادهکردن توپ برای دیگران، دریافت سرویس یا حمله نزدیک تور؟
- بازخورد مشخص بگیرید: از مربی بپرسید کدام مهارت شما قابلاتکاتر است و کدام بخش به تمرین نیاز دارد.
- چند نقش را امتحان کنید: یک جلسه ضعیف یا یک ضربه موفق، برای انتخاب همیشگی کافی نیست.
- نیاز و سطح گروه را بسنجید: در جمع تفریحی، تقسیم مسئولیت قابلفهم از تقلید کامل یک تیم حرفهای مهمتر است.
هنگام پیدا کردن همبازی والیبال، هم سطح خود را بگویید و هم بپرسید گروه با چه آرایشی بازی میکند. جملهای مثل «دریافت را تمرین کردهام، اما هنوز پست ثابتی ندارم» انتظار روشنی میسازد و ورود شما به بازی را راحتتر میکند.
پرسشهای متداول
والیبال چند پست دارد؛ پنج یا شش؟
در تقسیم رایج، پنج نوع نقش اصلی داریم: پاسور، دریافتکننده قدرتی، قطر پاسور، مدافع میانی و لیبرو. شش، تعداد بازیکنان داخل زمین و تعداد موقعیتهای چرخش است. بعضی نقشها را بیش از یک بازیکن انجام میدهد.
آیا پاسور همیشه باید در منطقه دو بایستد؟
خیر. پاسور در ترتیب چرخش از موقعیتهای مختلف عبور میکند و پس از شروع سرویس برای انجام وظیفه جابهجا میشود. محل مناسب پاسدادن با شماره موقعیت او در چرخش یکسان نیست.
فرق دریافتکننده قدرتی و قطر پاسور چیست؟
دریافتکننده قدرتی معمولاً سهم بیشتری در دریافت سرویس دارد و بیشتر از چپ حمله میکند. قطر پاسور معمولاً در سمت راست حمله و دفاع میکند. جزئیات مسئولیت به آرایش و تصمیم مربی بستگی دارد.
چرا لباس لیبرو با بقیه متفاوت است؟
برای اینکه داور و دیگران او را بهراحتی تشخیص دهند؛ جایگزینی و محدودیتهای بازی او با سایر بازیکنان فرق دارد. لباس متفاوت به معنی حضور یک بازیکن اضافه در زمین نیست.
برای بازی تفریحی حتماً باید لیبرو داشته باشیم؟
خیر. میتوانید با شش بازیکن و تقسیم مسئولیت ساده بازی کنید. مهم این است که افراد درباره دریافت، پاس و چرخش توافق داشته باشند؛ در مسابقه رسمی باید مقررات همان رقابت را رعایت کنید.














